Harrie Hageman - Speeltijd

Verzet tegen beklemmende maatschappij

Speeltijd is het debuut van Harrie Hageman, theatermaker en beeldend kunstenaar. Hageman veroverde landelijke bekendheid als controversieel theatermaker met zijn ‘snelle’ Hamlet, opgevoerd door acht net afgestudeerde acteurs en actrices. Met Speeltijd lijkt Hageman uit zijn eigen leven te grijpen.
De roman is opgebouwd uit drie verhaallijnen. In het begin maken we kennis met Guy Spaans, in het heden. Guy is een eigenzinnig regisseur, die de onbegrensde liefde bemint. Hij is op leeftijd en gestopt met werken, maar voelt zich nog viriel en heeft moeite te accepteren dat zijn beste tijd achter hem ligt. Wanneer hij geconfronteerd wordt met zijn ziekte – de dokter diagnosticeert prostaatkanker – blikt hij terug op zijn leven. We volgen hem afwisselend als jonge puber en als redelijk succesvolle regisseur van middelbare leeftijd.
In zijn jeugd leert Guy zijn eigen verlangens kennen. In de kerkbank fantaseert hij over het meisje dat een paar rijen voor hem zit. Zijn verliefdheid gaat gepaard met een hem tot dan toe ongekende lust. ‘Mijn gedachten achtervolgen me als een dolle hond. Ik denk haar voortdurend te ruiken, haar gezicht overal in te herkennen en in elk geluid haar woorden terug te vinden.’ Hoewel de dwingende regels van de katholieke kerk en de verstikkende moraal een grote rol spelen in het boek, krijgt de jonge Guy van zijn ouders opvallend veel ruimte in zijn zelfontwikkeling. Hij mag zijn kapsel veranderen, een spijkerbroek dragen en zelfs spijbelen en dronken worden.

Woede
De Guy van middelbare leeftijd volgen we wanneer hij een zevental jonge actrices begeleid op weg naar hun eerste productie. Hij studeert met hen het stuk Kaspar in, naar de tekst van Peter Handke. Eén van de actrices formuleert het hoofdthema hiervan als ‘Het onbegrip dat je ontmoet, als jouw levenswijze afwijkt van de gangbare’. En dat is precies wat Guy drijft om deze tekst uit te voeren. Hij stelt dat de druk van de massa om je te conformeren aan de burgerlijke mores een woede veroorzaakt die de motor is achter zijn werk. Om alle actrices een evenredige rol in het stuk te geven, schrapt hij de rolverdeling en de regieaanwijzingen en geeft hij er zijn eigen interpretatie aan.
Het creatieve proces van de regisseur wordt in deze roman erg mooi getoond. De beschrijvingen van de werkwijze van Guy maken nieuwsgierig en doen je ernaar verlangen het stuk in opvoering te zien. Ook de beschrijving van het beklemmende katholicisme en Guys strijd met de normen en waarden van de samenleving is geslaagd. Waar de regisseur in het begin als een onsympathiek persoon overkomt, door zijn verbetenheid en stelligheid, ga je hem steeds beter begrijpen en wordt zijn karakter verder uitgebouwd. Dit resulteert in een goed afgerond verhaal, waarbinnen de beschrijvingen van Guys jeugd en de toneelrepetities het sterkste deel vormen.

Karlijn Leenders

Harrie Hageman, Speeltijd
paperback, 224 blz, € 18,50
Nieuw Amsterdam, ISBN 978 90 468 0971 6