Iris Koppe - De man met de schaar

‘De man met de schaar’ verknipt de werkelijkheid

De man met de schaar, de tweede roman van Iris Koppe, volgt twee verhaallijnen: die van de twee vriendinnen Marien en Elena, die als stuurloze studentes door het leven gaan, torenhoge schulden hebben en als enige houvast hun online status-updates bijhouden; daarnaast het verhaal van de zwaar beveiligde politicus de Kreeft. Hij is zowel gehaat als geliefd door zijn controversiële standpunten tegen de modernisering. Zo wil hij computer-updates afschaffen en de gulden terug invoeren. Deze personages hebben een gemene deler: eenzaamheid. De Kreeft fantaseert eindeloos over zijn vrouw, die hij een paar uur per maand mag zien, de vriendinnen verlangen naar meer ‘likes’ van hun online volgers.

Ragfijne wereld
Een mooie analogie voor de samenleving op dit moment, zou je zeggen. Prachtige elementen voor een potentieel explosief plot: jong versus oud, met een Wilders-achtige politicus die droomt van een Holland ‘zoals het vroeger was’ in een tijd waarin technologie een niet te stoppen kracht is in ons leven.
Koppe spint haar wereld ragfijn uit. Zo is daar de new age-achtige anti-RSI-cursus waar Marien naar toe gaat; Marktplaats dat de vriendinnen als enige mogelijkheid beschouwen om geld te verdienen, en anderzijds de symbiotische relatie tussen de Kreeft en zijn spindokter. Deze elementen maken de wereld heel invoelbaar.

Geen brandbrief
Toch blijft Koppe op een afstand van de werkelijkheid. Als je De man met de schaar leest als een brandbrief aan deze tijd, kom je bedrogen uit. Door het overdrijven van details (geen seks kunnen hebben door RSI-klachten, de Kreeft die stiekem verknocht is aan zijn iPod) en heerlijk bizarre bijpersonages, zoals de buurman die rijmpjes en tampons achterlaat voor Marien, leest De man met de schaar meer als sciencefiction. Daar worden details van de werkelijke wereld ook uitvergroot en als leidraad genomen voor een futuristisch drama.

Groots drama terloops gebracht
Door al die, vaak hilarische, uitweidingen in details snijdt Koppe zichzelf wel in de vingers. Het grote drama waarbij de twee verhaallijnen noodlottig in elkaar verstrengeld raken, voelt als een terloopse wending.
Hoewel Koppe de opbouw mooi inzet en de ingrediënten voor deze ontknoping over het boek verspreidt, voelt de climax als een wachtmuziekje in een lift. Koppe heeft ervoor gekozen om de getroffen personages in het laatste hoofdstuk te laten mijmeren over de mogelijke effecten van het gewelddadige incident.
De slachtoffers hebben zelf geen groot inzicht of emotionele omkering. Ze zijn vooral eenzaam en verveeld, de basisemoties die zij door het hele boek al voelden.
Die emoties onderstrepen de kern van het pleidooi dat Koppe met dit verhaal heeft willen geven. Maar dat had zij haar lezers al gegeven met het citaat van Sherry Turkle op de eerste pagina: ‘We turn to new technology to fill the void but as technology ramps up, our emotional lives ramp down.’
Aan dat inzicht had Koppe geen 256 pagina’s hoeven te besteden. Wie over deze ietwat geforceerd aandoende mening heen stapt, vindt in De man met de schaar een vlot geschreven verhaal met rake typeringen. Koppe blinkt uit in het beschrijven van tragische personages die bereid zijn tot absurde acties om hun eenzaamheid te overwinnen.

Elfie Tromp

Iris Koppe, De man met de schaar
paperback, 256 blz, € 18,90
De Bezige Bij, ISBN 978 90 234 5994 1