Mathijs Deen - Brutus heeft honger

Close-ups van de geschiedenis

Brutus heeft honger telt 96 bladzijdes: 44 miniaturen van zo’n anderhalve bladzijde, waarin Mathijs Deen een historisch personage verbindt met een maaltijd. Hij voert als personages in deze kleine close-ups van de geschiedenis onder andere Adam, Brutus, Karel de Grote en Willem van Oranje op, maar ook een anonieme toeschouwer in een Romeinse arena, een tamboer in het Rampjaar 1672 en een boerenzoon die het oog van Johan de Witt inslikt.

Waterzooi
Deen, medewerker en presentator van het VPRO-geschiedenisprogramma OVT, vertelt met oog voor detail – klapperendezeilen, geurige kruiden, knetterend vuur – en in een prettig ritme. Al dat voedsel geeft een schrijver de gelegenheid zintuiglijk te schrijven, en Deen slaagt daar goed in. Zo ruikt de waterzooi van Filips II naar ‘gronderige vis, zuring en watermunt’, ‘als een dichtbegroeide slootrand na regen’. Ook de spanning tussen figuren weet Deen goed neer te zetten. Een voorbeeld is de nimf Kalypso, die de Griekse held Odysseus zeven jaar bij zich houdt op het eiland Ogygia: ‘Ze zag hoe hij met gesloten ogen van de honing dronk, naar de vlucht van zeevogels tuurde en boomstammen uit de branding op het droge sleepte.’ Je bent er dan even: het Griekenland van ver voor de eurocrisis. Van die boomstammen maakt de Griekse held een vlot om naar zijn eigen Ithaka te varen. Kalypso slaagt er niet in hem zijn vrouw en vaderland te laten vergeten. De dialoog is to the point en maakt Odysseus’ verlangen invoelbaar: ‘Nee, ze is niet mooier dan jij’, zegt hij, ‘maar ze is mijn thuis’.

Metworstjes en mensenogen
Een koets met metworstjes naar de Zonnekoning; netten in het zeventiende-eeuwse Skagerak, bol van de haring; een Venetiaanse arts die een mensenoog ontleedt. Met trefzekere details maakt Deen het verleden wakker. Soms heb je even nodig om te raden wie de hoofdrolspeler is, maar dat spelletje is eigenlijk wel fijn. Ook als je historische kennis te kort schiet – wat gebeurde er in Reichenau in 840? – leest Brutus heeft honger prettig. Zo kende ik Passchier de Fijne niet, maar zag de Hollandse winter in de zeventiende eeuw voor me. De historische verwijzingen zijn nooit opdringerig. Deen etaleert zijn kennis niet, en dat is knap. Alleen de laatste hoofdstukken, vanaf de Tweede Wereldoorlog, zijn wat minder geslaagd. Ze zeggen niet zo veel over die oorlog, over de jaren zeventig, of over onze tijd. Het lijkt alsof Deen zich toch vooral in het verleden thuis voelt. Sommige miniaturen waren nog net iets sterker geweest als de schrijver de laatste zin had geschrapt. Nu sluiten ze af met een conclusie die de lezer zelf ook kan trekken. Maar dat zijn kleine kanttekeningen. Het zijn mooie miniatuurtjes, om rustig te lezen.

Jerker Spits

Mathijs Deen, Brutus heeft honger
gebonden, 96 blz, € 16,50
Thomas Rap, ISBN 978 90 600 5821 3