Rachel Visscher - Zwarte dauw
Alledaags
In Zwarte dauw verblijft de auteur Rachel Visscher in een niet nader genoemd stadje in de Bible Belt. Ze gaat op zoek naar de roots van haar vader, die zich heeft losgemaakt van de strenggereformeerde gemeenschap. Jaren nadat haar vader het stadje verlaten heeft, gaat Rachel terug met de vraag waarom gelovigen hun leven zo laten beïnvloeden door de kerk.
Haar literaire non-fictie debuut bestaat uit ongeveer veertig korte anekdotes over de gezinnen die ze ontmoet tijdens haar verblijf. Rachel herinnert zich de oude speelgoedwinkel van haar oma. Ze beschrijft een stelletje dat elkaar gevonden heeft via een gereformeerde datingsite. Ze vertelt over een bezoek aan de vrouwenvereniging van de gereformeerde gemeente, aan de koster van de kerk, aan streng gelovigen, minder gelovigen, ongelovigen, hippe gelovigen, angstige gelovigen, net getrouwde gelovigen, kortom alle denkbare gelovigen die in deze kleine gemeenschap te vinden zijn. Het is interessant om, zoals de achterflap vrijgeeft, een unieke inkijk te geven van het dagelijkse leven in een hechte streng orthodoxe gemeenschap. Maar hier een fijnzinnig literair debuut over schrijven behoeft een veelbelovende schrijver met een scherp oog en gevoel voor taal. En hoewel dit de beloftes zijn van de achterflap, maakt Rachel Visscher deze nauwelijks waar.
Katholieke kruisjes
Als je een boek wil schrijven over de gereformeerde gezindten, is het niet onverstandig je goed in te lezen in de tradities en ontwikkelingen. Ik kom zelf niet uit een gereformeerd nest, maar weet wel dat het omslag geen orthodox gereformeerd meisje afbeeldt: gereformeerden houden niet van katholieke kruisjes om de nekken van hun dochters. Ook met het niet gemaakte onderscheid tussen de verschillende gereformeerde denominaties doet zij de werkelijkheid tekort: je hebt vrijzinnigen, modern gereformeerden, bevindelijk gereformeerden en orthodox gereformeerden, van die laatste zijn al vijf verschillende groepen. Een recensent in het Reformatorisch Dagblad heeft zich al uitgeleefd op deze tekortkomingen, daarom zou ik liever willen uitgaan van de lezer die net als Rachel weinig inzicht heeft in de reformatorische gemeenschap.
Haar triviale bezoekjes beperken zich tot een kopje koffie, een autorit of een kerkdienst. Als buitenstaander krijgt Rachel nooit volledig toegang tot de werkelijke problematiek van de mensen waar ze te gast is. Zij laten wel iets los over hun geloofsbeleving, maar je moet maar net het geluk hebben dat je terecht komt bij een familie, die je enthousiast urenlang verblijdt met een groot familiedrama. Dit geluk is Rachel helaas niet gegund, waardoor haar anekdotes hoogstens een opmerkelijk beeld geven van een voor velen onbekende wereld. Ze zijn niet schokkend, niet humoristisch en niet uniek, maar zo alledaags dat aan het hoofddoel van literaire non-fictie voorbijgegaan wordt: met authentieke verhalen de lezer vermaken en aan het denken zetten.
Oppervlakkige snapshots
In plaats van zich open te stellen voor de rechtzinnige gelovigen zoekt Rachel enkel bevestiging van haar vooroordelen. Dit leidt haar tot de conclusie, dat ‘het orthodoxe geloof tal van goede, menselijke eigenschappen onderdrukt of activiteiten verbiedt die veel mensen in de rest van Nederland als normaal beschouwen’. Een dergelijke conclusie na een aantal oppervlakkige snapshots getuigt niet van, getuige de aanbeveling, fijnzinnigheid of een scherp oog.
Dan kom ik bij de derde belofte: gevoel voor taal. De humorloze anekdotes, de belerende toon en het gebrek aan creativiteit maken dat het boek vol staat met clichématige poëtische omschrijvingen: ‘Het regent. De lucht is donker, zware wolken drijven voorbij.’ Of ‘op het balkon koert een duif, in de badkamer lekt de kraan van de wasbak.’ Elke zin is een bevestiging dat Rachel Visscher niet de veelbelovende literator is die ze graag zou willen zijn.
Met veel plezier heb ik Maarten ’t Hart, Jan Siebelink en natuurlijk Franca Treur gelezen. Zij kennen die wereld van binnenuit en weten bovendien wat goed schrijven is. Maar waar mensen Jan Siebelink weglegden omdat het te confronterend was, zullen mensen dit boek wegleggen omdat de auteur haar intenties niet waarmaakt.
Willem Dieleman
Rachel Visscher, Zwarte dauw
paperback, 144 blz, € 16,95
Augustus, ISBN 978 90 457 0184 4
